Meneer Sun, dertig jaar oud, is één van de drie eigenaren van “Stille Waters”, een centrum voor psychotherapie dat vorig jaar, na twee jaar voorbereiding, van start ging.


In China verschijnen steeds meer bedrijven die zich richten op psychotherapie. Volgens meneer Sun is het echter geen makkelijke business. Vorig jaar startten in Nanjing drie centra voor psychotherapie, echter “Stille Waters” is na een jaar als enige overgebleven. In het algemeen is de vraag naar psychotherapie groeiende, maar meneer Sun denkt dat niet veel mensen het zich op dit moment kunnen veroorloven.


Als voorbeeld noemt hij psychoanalyse; een intensieve en langdurige behandeling die meestal bestaat uit drie of vier sessies per week. De prijs voor sessies (van een uur) varieert bij Stille Waters en hangt af van de ervaring die een therapeut heeft. De ervaring wordt gemeten aan de hand van het aantal therapie-uren en uren die besteed worden aan supervisie. Een uur therapie kan daarom 200, 300, 400 of 600 RMB kosten. Meneer Sun’s prijs is 300 RMB per sessie. De meeste mensen die hier komen, vooral de jongere generaties die zijn geboren na de 70-er jaren en ook teenagers, kunnen zich maximaal 30 sessies veroorloven.





Tegenwoordig geeft de overheid officiële vergunningen uit voor het beroep van psychotherapeut. Meneer Sun legt uit dat de “Labor Department of China” verantwoordelijk is voor de uitgifte van certificaten en vergunningen voor psychotherapie. Er zijn twee niveaus in de certificaten; één voor senior therapeuten en één voor junior therapeuten.


De criteria voor het verkrijgen van een certificaat zijn het met goed gevolg afleggen van een test in basispsychologie en klinische psychologische tests. Daarnaast moet een aantal cases behandeld worden, waaruit moet blijken of je voldoende vaardigheid hebt om cases te conceptualiseren.  De meest gangbare psychotherapiebenaderingen vormen de wetenschappelijke basis van de tests. De eerste is de methodologie van psychoanalyse zoals ontwikkeld door Freud, omdat het de eerste en meest klassieke aanpak is. Alle therapeuten moeten materiaal van Freud lezen, niet de originele versies maar uittreksels. De tweede benadering is de Cognitive Behavior Therapy (CBT), een op bewijs gebaseerde aanpak met een natuurwetenschappelijke insteek. Middels CBT leren therapeuten de prikkels (stimuli) en reacties van cliënten te ontdekken.  De derde aanpak gaat uit van een meer humanistische benadering. Meneer Sun refereert hier aan de “Transactional Analysis” en min of meer gelijke, daarvan afgeleide, benaderingen.





Meneer Sun geeft ons een korte introductie in de geschiedenis van de psychotherapie in China. Psychotherapie bestond al vóór de Chinese Volksrepubliek. Zijn grootvader was een psycholoog. Samen met collega’s deed hij onderzoek naar psychotherapie en voerde hij een praktijk. Echter, met de Culturele Revolutie werd de hele discipline tussen 1966 en 1976 weggevaagd. In een communistisch land als China, waar materiële waarden het belangrijkst zijn, werd psychologie met zijn focus op spiritualiteit beschouwd als een Bourgeois- en pseudowetenschap. De vroegere generatie van psychologen pleegde ofwel zelfmoord of werd gevangen gezet. Zijn grootvader, één van de gevangenen, werd gedwongen belachelijke taken uit te voeren, zoals het schoonmaken van toiletten.


De discipline werd totaal vernietigd tijdens deze 10 jaar durende ramp en werd pas weer opgebouwd in de jaren 80. Tot 2001 waren er alleen psychologen die pillen voorschreven. Therapieën waar psychologen in sessies met cliënten praatten waren er niet. Het was in 2001 dat de eerste nieuwe generatie therapeuten vergunningen kreeg van de overheid.  Volgens meneer Sun realiseerde de overheid zich in die tijd dat mentale ziektes niet geheel met pillen kunnen worden genezen en besloten ze tot de uitgifte van psychotherapievergunningen.





We vragen naar de markt voor een welgestelde middenklasse waarbij therapie soms als een soort luxe product wordt geconsumeerd. Meneer Sun legt uit dat zo’n markt, voor mensen zonder serieuze mentale aandoeningen die zichzelf beter willen leren kennen, nog niet bestaat.  Zijn cliënten zijn voornamelijk neurotische personen die bijvoorbeeld lijden aan Obsessive Compulsive Disorders (OCD). Al zijn cliënten komen naar hem toe nadat ze met extreme conflicten of ruzies met hun familie te maken hebben gehad en te depressief zijn om zelfstandig met hun problemen om te gaan. Vervolgens deelt hij met ons een interessant feit dat bijna al zijn cliënten werken voor privé-ondernemingen of hun eigen bedrijf zijn gestart. Hij speculeert dat ambtenaren die werken voor de overheid een behoorlijk gelukkig leven hebben en daarom geen psychotherapie nodig hebben.


Omdat alle supervisors van meneer Sun uit Zweden komen heeft hij een ruime toegang tot Europese cases van psychotherapie.  Gebaseerd op zijn vergelijking van buitenlandse en binnenlandse cases zegt hij dat cliënten in het buitenland problemen hebben die diep geworteld zijn in de familieachtergronden, terwijl in China cliënten problemen hebben die het gevolg zijn van de sociale veranderingen die zich in de afgelopen decennia hebben voltrokken.


Volgens hem lijden de meeste Zweedse cliënten aan persoonlijkheidsstoornissen en neurotische conflicten die veroorzaakt zijn door familietoestanden op jonge leeftijd, zoals seksueel misbruik en geweld. Dankzij de stabiliteit in de Zweedse samenleving hebben weinig mensen problemen met de aanpassing aan maatschappelijke veranderingen. Echter in de laatste twee of drie decennia in China hebben mensen die na de jaren 70 zijn geboren dramatische sociale veranderingen ondergaan. Toen ze op de lagere school zaten werd hen geleerd om van het land en de communistische partij te houden. Toen ze opgroeiden merkten ze dat deze “er ingepropte” ideologie onecht en nutteloos was. Ze werden blootgesteld aan, en gedwongen mee te gaan in, de genadeloze competitie voor materiële waarden in een maatschappij die hij omschrijft als “een jungle”. Ze streven zo intensief naar het bezitten van een eigen huis, een auto en andere bezittingen die tegenwoordig worden gezien als voorwaarden voor een huwelijk en het leven zelf, dat ze als consequentie hun focus in de spirituele wereld verliezen.




Omdat de problemen voortkomen uit sociale veranderingen heeft meneer Sun soms het gevoel dat hij niets kan doen om de oorzaak van de problemen aan te pakken. Hij en zijn collega’s trachten hun cliënten een weg te laten vinden waarin ze de problemen benoemen vanuit een innerlijke gemoedsrust. Eén van zijn collega’s maakte de grap dat ze eigenlijk allemaal voor de overheid werkten omdat het hun werk is om de boosheid bij hun cliënten weg te halen en ze beter te laten aanpassen aan de maatschappij.


Echter, na jaren van praktijk, is hij nu meer bereid zijn taak te zien als het verdiepen van de persoonlijke vrijheid van zijn cliënten. Hij en zijn collega’s hebben nu de visie dat als we meer persoonlijke vrijheid krijgen, vroeger of later de maatschappij ook vrijer zal zijn. Hij citeert een collega die zegt dat een vrij land niet gebouwd kan worden met een stelletje slaven.  Hij zegt dat “onze mensen” lijden aan een innerlijke dwang om makkelijk op de knieën te gaan voor de autoriteit van de overheid en, nog erger, het “koortsachtig” aanbidden van autoriteit. Door de communicatie tussen hem en zijn cliënten gelooft hij dat ze meer moed krijgen om hun eigen rechten te verdedigen en meer kennis om geld en status te verwerven zonder hun eigen waardigheid opzij te zetten.





We vervolgen ons gesprek door op meneer Sun’s eigen ervaringen in te gaan. Hij is afgestudeerd in Engels en in Chinese Comparative Literature. In 2005 behaalde hij een master’s degree in klinische psychologie en nu moet hij nog één jaar studeren voordat hij promoveert in diezelfde richting. Hij heeft nu zeven jaar ervaring in klinische psychologie. Volgend jaar gaat hij naar Noorwegen om nog verder te studeren.


Hij beschrijft zijn de stijl van zijn therapieën als een combinatie van westerse en boeddhistische theorieën.  Ondanks het feit dat hij westerse methodes gebruikt voor analyse en onderzoek, heeft hij de wijsheid van het boeddhisme de basis van zijn therapie gemaakt. Hij gebruikt bijvoorbeeld westerse technieken zoals de dubbele stoel, i.e. hij vraagt een cliënt om te communiceren met één van zijn familieleden alsof deze aanwezig was. Echter, als ze weigeren, accepteert hij dat en gaat over tot een andere techniek. De basis in de boeddhistische filosofie geeft zijn cliënten het gevoel dat ze begeleid worden in hun meest moeilijke periode en niet dat ze als patiënt worden behandeld. Hij is er zeker van dat deze vorm van begeleiding heilzaam is voor zijn cliënten.



Meneer Sun zegt dat drie of vier jaar geleden hij het er mee eens zou zijn geweest dat westerse psychologie teveel belang hecht aan de waarde van het individu en daardoor helpt egoïstische mensen te creëren.  Echter nu, na bestudering van de westerse theorieën en boeddhistische filosofie, heeft hij een ander inzicht.  Allereerst zijn er tegenwoordig veel theorieën in opkomst, de “Dasein” analyse is daar een voorbeeld van, die zeggen dat de mens bestaat door zijn relaties. Ook denkt hij dat er geen conflict meer bestaat tussen de nadruk op het ego en de nadruk op het belang van relaties. De boeddhisten, vooral de “South Buddhist” theorieën focussen ook op het individu. Wat ze voorstaan is dat als mensen van zichzelf kunnen houden, ze de kracht en het vermogen hebben om van anderen te houden.  Hij illustreert die verder door te zeggen dat als mensen meer persoonlijke vrijheid hebben, ze meer kans hebben om intimiteit met anderen te ontwikkelen terwijl diegenen die zichzelf verliezen in innerlijke verstrikking het moeilijk vinden relaties aan te gaan en de onderhouden.


Meneer Sun geeft toe dat zeven jaar van studie en praktijk in klinische psychologie een grote invloed op zijn eigen ontwikkeling als individu heeft gehad. In het verleden kon hij sommige persoonlijke conflicten niet aan, maar nu is hij emotioneel meer stabiel en voelt hij zich vredig en gelukkiger in zijn leven. Zijn professioneel doel is om in de komende tien jaar zijn eigen aanpak te ontwikkelen en een originele therapie-theorie te ontwikkelen. Hij is bezig een weg te beschrijven voor het integreren van westerse methodes en boeddhistische filosofie, zowel theoretisch als praktijkgericht.





“Stille Waters”, de naam van het centrum is, volgens meneer Sun, afgeleid van de film “Almost Famous”. In die film was een rockband genaamd Still Water. Ook waren ze voor de naam geïnspireerd door de beroemde westerse uitdrukking  “Stille waters hebben diepe gronden”.


Zeven jonge therapeuten werken in het centrum en ze willen zich allemaal verder ontwikkelen als therapeut en in psychologisch onderzoek. De eerste twee jaar van het centrum nodigden ze supervisors uit Zweden en Amerika uit om workshops te geven. Een jaar geleden vonden ze dat het hoog tijd was om zelfstandig cliënten te ontvangen. Cliënten vinden hen via hun website en advertenties.




Om twee uur ‘s middags begint een wekelijkse salon in het centrum. Rond vijftien mensen nemen deel in de salon; drie therapeuten, studenten die psychologie studeren aan de Nanjing Normal University en ook mensen die geïnteresseerd zijn in psychologie. Deze week is het thema van de salon de uitdrukking van woede. Alle deelnemers zijn gevraagd hun ervaring te delen van momenten waarop ze zeer geïrriteerd zijn.


Meneer Chen, één van de therapeuten, verloor zijn zelfbeheersing bij een stel studenten in Wenchuan tijdens de reconstructieperiode na de aardbeving van 2008. Zijn team en de studenten waren beide gestuurd om psychologische bijstand te verlenen aan kinderen.  Omdat de studenten geen taak toegewezen hadden gekregen speelden ze de hele dag en maakten daarbij veel kabaal. Meneer Chen, al een tijdje niet tevreden over deze studenten, verloor uiteindelijk zijn zelfbeheersing omdat hij hun luidruchtige gedrag niet langer kon verdragen.





Twee 4de-jaars studenten vertellen, na meneer Chen, beide een vrijwel identiek verhaal. Ze willen beide psychotherapeut worden in de toekomst, maar hun ouders staan er op dat ze iets gaan doen dat meer stabiliteit in inkomen garandeert, zoals verkoper of ambtenaar. Een van hen heeft het ouderlijk huis verlaten omdat hij zijn weerstand tegen deze druk niet meer onder controle kon houden.


Een andere studente was geïrriteerd na een seksuele handtastelijkheid. De vriend van haar kamergenote raakte haar billen aan terwijl ze haar haar aan het wassen was. Ze beschrijft haar gevoel van dat moment als een onmiddellijke explosie.  Ze gooide al het water over hem heen, sloeg hem in het gezicht en verbood hem om nog in hun studentenverblijf te komen.


De meeste deelnemers hebben achteraf spijt van hun uitbarstingen. Echter, meneer Sun vertelt hen dat het hun woede was die hun emotionele behoefte zichtbaar maakte. Door hun woede te uiten konden ze zichzelf beter zien en hun innerlijke behoeftes beter horen.